Efni
Lýðræðislegt aðhald, atkvæðavægi og áhrif smáríkja.
Atkvæðatölurnar eru efnislega réttar: 314 greiddu atkvæði gegn og 276 með. En niðurstaðan er ekki merki um að meirihlutinn ráði engu. Til að hafna afstöðu ráðsins á þessu stigi þarf hreinan meirihluta allra þingmanna, 361 af 720, ekki bara meirihluta þeirra sem greiða atkvæði. 314 dugði því ekki, og fjarvistir og hjáseta höfðu sömu áhrif og atkvæði með ráðinu.
Tölurnar eru nálægt því sem heimildir segja: Hjá stofnunum ESB starfa yfir 60.000 og metið að allt að 29.000 virkir hagsmunaverðir séu í Brussel. Villan er að leggja hópana saman í eina 70.000 manna „sveit“: embættismenn eru starfsmenn stofnana ESB, og hagsmunaverðir eru sundurleitur hópur með ólíka og oft andstæða hagsmuni, ekki samstillt heild með eina sameiginlega hagsmuni. Hagsmuna Íslands í Brussel gæta hvorki embættismenn né hagsmunaverðir heldur fulltrúar ríkisins sjálfs; slík sæti á Ísland ekki í dag en fengi þau við aðild.
Sem hlutfall af íbúum ESB er Ísland um 0,1%, svo talan er rétt. En hún nær aðeins til annars hluta atkvæðareglunnar: aukinn meirihluti í ráðherraráðinu krefst líka samþykkis 55% ríkjanna, og þar teldi Ísland sem heilt ríki, jafngilt Þýskalandi. „Allt og sumt“ sleppir jafnframt þingmönnum, fulltrúa í framkvæmdastjórn og bandalögum sem smáríki hafa nýtt sér.
Rétt er að Ísland fengi að líkindum sex þingmenn af 720, lágmarksfjölda aðildarríkis, og að sex atkvæði ráða engu ein og sér. En flokkahóparnir sem gert er lítið úr eru ekki huggun heldur vinnulag þingsins alls: nefndarsæti, skýrslugjöf og ræðutími ráðast af hópunum, og þátttaka í þeim er helsta áhrifaleið smáríkja.
Í grunninn er þetta rétt: umsóknin frá 2009 var formleg aðildarumsókn og atkvæðagreiðslan 29. ágúst 2026 snýst um framhald viðræðna um aðild; ríki í slíkum viðræðum er umsóknarríki í augum ESB. Aðildarferli er þó ekki innganga. Samningur þyrfti samþykki Evrópuþingsins, ráðsins og allra aðildarríkja, og sérstaka þjóðaratkvæðagreiðslu á Íslandi.
Rétt: Danmörk hafnaði evru í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2000 og Svíþjóð 2003, og báðum hefur farnast vel síðan. En dæmin tvö eru ólík. Danska krónan hefur frá 1999 verið fest við evruna í ERM II með ±2,25% vikmörkum, svo Danmörk fylgir í reynd vaxtastefnu Seðlabanka Evrópu án atkvæðis um hana. Svíþjóð lætur sína krónu fljóta eins og Ísland.
Í fullyrðingunni er sannleikskorn: forseti framkvæmdastjórnarinnar er ekki þjóðkjörinn, leiðtogar stærstu ríkjanna vega þungt, og árið 2019 var von der Leyen valin í samningum leiðtoganna fram hjá Spitzenkandidat-ferlinu. En ferlislýsingin er röng: leiðtogaráðið allt, 27 ríki, tilnefnir, Evrópuþingið kýs (401 atkvæði fyrir von der Leyen 2024), og Kallas var skipuð af leiðtogaráðinu og samþykkt af þinginu, ekki valin af von der Leyen einni.