Staðreyndaskoðun · Ræða
Fengi Ísland aðeins 0,1% áhrif í ESB?
Fullyrðingin
„En hvað fengi Ísland fyrir sinn stól fyrir sætið við borðið? Núll komma eitt prósent. … Það er allt og sumt.“
Skoðuð fullyrðing: Ísland fengi aðeins um 0,1% vægi eða áhrif innan ESB, og það sé „allt og sumt“ sem sæti við borðið gæfi.
Sem hlutfall af íbúum ESB er Ísland um 0,1%, svo talan er rétt. En hún nær aðeins til annars hluta atkvæðareglunnar: aukinn meirihluti í ráðherraráðinu krefst líka samþykkis 55% ríkjanna, og þar teldi Ísland sem heilt ríki, jafngilt Þýskalandi. „Allt og sumt“ sleppir jafnframt þingmönnum, fulltrúa í framkvæmdastjórn og bandalögum sem smáríki hafa nýtt sér.
Hvað er rétt?
- Ísland (um 390 þúsund íbúar) væri um 0,1% af íbúafjölda ESB og gæti ekki ráðið niðurstöðum eitt og sér.
- Í íbúahluta atkvæðareglunnar vegur mannfjöldi þungt.
Hvað er rangt eða vantar?
- Ráðherraráðið kýs með tvöföldum meirihluta: 55% ríkja OG 65% íbúa. Í ríkjahlutanum telur Ísland sem eitt ríki af 28, ekki sem 0,1%.
- „Allt og sumt“ sleppir sex þingmönnum á Evrópuþinginu, fulltrúa í framkvæmdastjórninni og setu í nefndunum þar sem mál eru mótuð.
- Hindrunarminnihluti þarf minnst fjögur ríki með yfir 35% íbúa að baki; Ísland gæti verið eitt þeirra, en þyrfti stærri ríki með sér.
- Malta og Lúxemborg, jafn smá og Ísland yrði, hafa varið sérhagsmuni sína innan sambandsins, og munurinn á ESB- og EES-aðild er einmitt atkvæði áður en reglur eru samþykktar.
Niðurstaða
Talan 0,1% er rétt og skiptir máli: í þeim hluta tvöfalda meirihlutans sem miðast við íbúafjölda hefur Ísland lítið sem ekkert vægi. En reglan er tvíþætt. Aukinn meirihluti krefst 55% aðildarríkjanna, 16 af 28 ef Ísland gengi inn, og þar er atkvæði Íslands jafngilt atkvæði Þýskalands. Til að stöðva mál þarf minnst fjögur ríki sem fara samanlagt með yfir 35% íbúa; lítið ríki kemst aðeins þangað í bandalagi við stór, en það á þá sæti í því bandalagi.
Við þetta bætist það sem „sæti við borðið“ felur raunverulega í sér: sex þingmenn á Evrópuþinginu, fulltrúi í framkvæmdastjórninni, atkvæði í ráðherraráðinu og seta í nefndunum þar sem mál eru mótuð áður en kosið er. Reynsla Möltu og Lúxemborgar sýnir að slík staða dugar smáríkjum til að verja afmarkaða sérhagsmuni. Munurinn á þessu og EES-stöðunni er ekki að Ísland yrði stórt, heldur að það fengi formlega aðkomu að reglum áður en þær eru samþykktar í stað þess að taka við þeim eftir á.
Sanngjarnari framsetning
Ísland yrði eitt minnsta ríki ESB og áhrifin eftir því. En vægi í ráðinu er ekki mannfjöldahlutfallið eitt: í ríkjahluta atkvæðagreiðslunnar telur Ísland sem heilt ríki, og við bætast þingmenn, framkvæmdastjórnarfulltrúi og bandalög: takmörkuð áhrif, en meira en 0,1%.
Heimildir
- Qualified majority (tvöfaldur meirihluti: 55% ríkja og 65% íbúa) · Leiðtogaráð ESB / Ráðið · Opinber heimild
- 2024–2029 European Parliament: how many MEPs per country? (lágmark 6) · Evrópuþingið · Opinber heimild