Heimild · Grein
Grein Pawels Bartoszek: Evran er varanleg lausn
Skoða upprunalega heimild/grein →
Skoðanagrein þar sem Pawel Bartoszek færir rök fyrir upptöku evru og ESB-aðild: vaxtasparnaður heimila yrði um 100 milljarðar króna á ári en viðbótarkostnaður af aðild um sjö milljarðar. Hér eru skoðaðar valdar fullyrðingar úr greininni.
Greinin færir efnahagsleg rök fyrir upptöku evru: vaxtamunur við evrusvæðið kosti íslensk heimili mikið á hverju ári og sá sparnaður sem fylgdi evrunni væri margfalt hærri en kostnaðurinn af umsóknarferli og aðild. Hér að neðan eru skoðaðar fjórar fullyrðingar úr greininni: um kostnað umsóknarferlisins, um 100 milljarða árlegan vaxtasparnað heimila, um sjö milljarða viðbótarkostnað af aðild og um viðbrögð markaða við evruáformum nýrrar ríkisstjórnar Ungverjalands.
Þessi síða skoðar valdar fullyrðingar úr efninu. Markmiðið er ekki að meta efnið í heild eða segja fólki hvað það á að kjósa, heldur að kanna hvort einstakar fullyrðingar standist og hvaða samhengi vantar.
Skoðaðar fullyrðingar (4)
- Að mestu rétt ×4
Myndi evran spara heimilunum um 100 milljarða króna á ári í vexti?
Tölurnar standast hver um sig: útistandandi íbúðalán heimila voru tæpir 2.900 milljarðar króna í lok árs 2025 og munur á nafnvöxtum óverðtryggðra íbúðalána við evrusvæðið var um 5 til 7 prósentustig eftir lánaformi vorið og sumarið 2026. Óháð greining metur árlegan mun á vaxtabyrði heimila 90 til 137 milljarða, miðmat 108, svo 100 milljarðar eru innan þess bils. Að munurinn skilaði sér að fullu til heimila eftir evruupptöku er hins vegar forsenda, ekki staðreynd.
Myndi umsóknarferlið kosta einn til tvo milljarða króna?
Opinbert kostnaðarmat utanríkisráðuneytisins áætlar beinan kostnað við framhald viðræðna 1.895 millj. kr. samtals frá september 2026 til ársloka 2028, innan bilsins sem nefnt er í greininni og í samræmi við reynsluna af viðræðunum 2009–2013. Matið liggur þó við efri mörk bilsins, nær aðeins til beins kostnaðar og lengri viðræður gætu ýtt heildinni yfir tvo milljarða.
Lækkuðu vextir í Ungverjalandi eftir evruyfirlýsingu nýrrar ríkisstjórnar?
Yfirlýsingin er raunveruleg: ríkisstjórn Péters Magyar tók við 9. maí 2026 og fjármálaráðherra hennar hét því 12. maí að Ungverjaland uppfyllti skilyrði evruupptöku fyrir 2030. Ávöxtunarkrafa ríkisbréfa lækkaði, forintan fór í fjögurra ára hámark og BUX-vísitalan sló met. Stærstu hreyfingarnar komu þó strax eftir kosningasigurinn 12. apríl, á undan evruloforðinu, og fleiri þættir toguðu í sömu átt.
Yrði viðbótarkostnaður ríkisins af ESB-aðild um sjö milljarðar á ári?
Keðjan fylgir opinberu mati sem utanríkismálanefnd rakti í maí 2026: nettóframlag 10 til 15 milljarðar króna á ári að finnskri fyrirmynd, um 8 milljarða EES-kostnaður fellur niður á móti og viðbótin verður 2 til 7 milljarðar á ári; greinin velur efri mörkin. Stór hluti EES-greiðslnanna skilar þó styrkjum á móti, svo raunverulegur viðbótarkostnaður gæti verið nokkru hærri en sjö milljarðar.
Brot úr efninu
Hér eru birt valin brot úr upprunalegu efni, í kringum þær fullyrðingar sem skoðaðar eru. Sjá upprunann fyrir samhengi í heild.
Íslensk heimili skulda í dag hátt í 3.000 milljarða króna vegna fasteignalána. Vaxtamunur milli Íslands og evrusvæðisins er um fimm prósentustig. Ef við tækjum upp evru myndi þessi munur, varlega áætlað, skila heimilunum lægri vaxtakostnaði upp á um 100 milljarða króna á ári.
Það er vissulega rétt að umsóknarferli myndi kosta einn til tvo milljarða. Það er líka rétt að ESB-aðild sjálf kostar.
Nettóframlag Finnlands til ESB hefur verið um 0,3% af vergri landsframleiðslu í gegnum tíðina. Það myndi jafngilda 15 milljörðum fyrir Ísland. Við greiðum raunar nú þegar um átta milljarða árlega fyrir þátttöku í EES. Aukakostnaðurinn gæti því verið sjö milljarðar á ári.
Við myndum þannig fá kostnaðinn af umsóknarferlinu til baka á einni viku ef litið er til sparnaðar heimilanna vegna lægri vaxtakostnaðar. Nettóaðildargjöld hvers árs borga sig upp á einum mánuði.
Hvað þýðir þetta fyrir einstaka lántakendur? Meðalskuld íslensks heimilis er um 20 milljónir króna. Ef vextir lækka um fimm prósentustig gæti meðalheimili sparað um eina milljón króna á ári.
Ný ríkisstjórn Ungverjalands lýsti því nýlega yfir að hún ætlaði að taka upp evru á næstu fimm árum. Í kjölfar lækkuðu vextir á ríkisskuldabréfum, gjaldmiðillinn styrktist og hlutabréf hækkuðu í verði. Fleira kann að hafa spilað inn í, en markaðir tóku í það minnsta vel í þessi áform og mátu þau trúverðug.
Athugasemdir
Greinin birtist í Morgunblaðinu 26. maí 2026 og sama dag á vef Viðreisnar. Hér eru birt brot úr greininni í kringum þær fullyrðingar sem skoðaðar eru; sjá greinina í heild á vef Viðreisnar.