Staðreyndavaktin

Staðreyndaskoðun · Myndband

Myndi aðlögunarferlið kosta 2,5 til 3,5 milljarða króna á ári?

Rangt

Fullyrðingin

„Ef við segjum já í ágúst, þá mun aðlögunarferlið kosta um 2,5 til 3,5 milljarða á ári. Og þá er ótalin alls konar kostnaður á stjórnsýsluna þess utan.“

Skoðuð fullyrðing: Verði svarið já í þjóðaratkvæðagreiðslunni muni aðlögunarferlið kosta íslenska ríkið um 2,5 til 3,5 milljarða króna á hverju ári, fyrir utan ótalinn kostnað stjórnsýslunnar.

Opinbert kostnaðarmat utanríkisráðuneytisins áætlar beinan kostnað við framhald viðræðna 175 millj. kr. árið 2026, 956 millj. kr. 2027 og 764 millj. kr. 2028, samtals 1.895 millj. kr. Neðri mörk greiðslna á ári samkvæmt myndbandinu eru því hærri en kostnaður alls tímabilsins samanlagt, og ekkert birt mat styður 2,5 til 3,5 milljarða á ári.

Hvað er rétt?

  • Það kostar að halda viðræðum áfram: opinbera matið nær til launa vegna tímabundinnar styrkingar utanríkisráðuneytisins og sendiráðsins í Brussel, ferða, aðkeyptrar þjónustu og þýðinga.
  • Rétt er að óbeinn kostnaður stjórnsýslunnar er þar fyrir utan; ráðuneytið segir sjálft að honum yrði mætt með forgangsröðun verkefna og hagræðingu.

Hvað er rangt eða vantar?

  • Dýrasta árið samkvæmt matinu, 2027, er metið á 956 millj. kr.; greiðslur á ári samkvæmt myndbandinu eru um þrefalt hærri.
  • Jens Garðar nefndi sjálfur „milli 1–2 milljarða“ fyrir ferlið í heild á Alþingi 16. mars 2026, og taldi þá ekki hægt að gera ráð fyrir að það yrði minna en beinn kostnaður síðustu viðræðna, um 900 millj. kr., sem hann sagði jafngilda um 1,5 milljörðum á verðlagi dagsins.
  • Beinn bókfærður kostnaður viðræðnanna nam 300,7 millj. kr. árin 2010–2012 og kostnaðaráætlun utanríkisráðuneytisins fyrir þær viðræður hljóðaði upp á 990 millj. kr.
  • Í viðræðunum 2009–2013 fjármagnaði ESB hluta undirbúnings og aðlögunar: IPA-fjárheimildir til Íslands námu samtals 29,8 millj. evra 2011–2013 og ráðuneytið fékk 733 millj. kr. stuðning til þýðinga vegna áranna 2012–2014. Nýja matið gerir ekki ráð fyrir slíkum stuðningi en útilokar hann ekki.
  • Komi til aðildar fellur þýðingakostnaður alfarið á ESB samkvæmt matinu; dragist viðræður fram yfir 2028 bætist við kostnaður sem ráðuneytið telur að yrði mun minni en árin 2027–2028.

Niðurstaða

Viðmiðið liggur fyrir í minnisblaði utanríkisráðuneytisins til utanríkismálanefndar frá 17. apríl 2026, unnin að beiðni nefndarinnar. Matið miðar við að viðræður standi frá 1. september 2026 til ársloka 2028, verði skipulagðar með svipuðum hætti og 2009–2013 og að þýða þurfi 30–50 þúsund blaðsíður af regluverki ESB. Samanburðurinn við myndbandið er beinn kostnaður á móti beinum kostnaði, því Jens Garðar undanskilur sjálfur stjórnsýslukostnað með orðunum „þess utan“, rétt eins og matið gerir.

Fjórar óháðar viðmiðanir vísa allar í sömu átt: nýja kostnaðarmatið, áætlunin sem gerð var fyrir viðræðurnar 2009–2013, bókfærður kostnaður þeirra viðræðna og orð Jens Garðars sjálfs á Alþingi í mars. Í myndbandinu 7. júlí er talan komin í 2,5 til 3,5 milljarða á hverju ári; engin birt heimild skýrir muninn. Orðið „aðlögunarferlið“ breytir ekki samanburðinum: í síðustu viðræðum var stór hluti aðlögunar- og undirbúningsverkefna fjármagnaður af ESB í gegnum IPA-áætlunina, og kostnaðarmatið tekur fram að slíkur stuðningur gæti aftur komið til. Kostnaður við að byggja upp stofnanir og kerfi fyrir aðild sjálfa félli auk þess að mestu til eftir aðildarsamning og aðra þjóðaratkvæðagreiðslu, ekki á viðræðuárunum.

Heimildir

  1. Kostnaðarmat vegna framhalds viðræðna Íslands um aðild að ESB (minnisblað til utanríkismálanefndar, erindi 2502, 516. mál, 157. lþ.) · Utanríkisráðuneytið · Opinber heimild · 2026-04-17
  2. Nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar (þingskjal 1183, 157. lþ., kaflinn um kostnað) · Alþingi · Opinber heimild · 2026-05-18
  3. Andsvar Jens Garðars Helgasonar í umræðu um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður (157. lþ., 16. mars 2026) · Alþingi · Opinber heimild · 2026-03-16
  4. Iceland · financial assistance (IPA-fjárheimildir 2011–2013, samtals 29,8 millj. evra) · Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins · Opinber heimild
  5. Kostnaður viðræðna í kringum tvo milljarða · Viðskiptablaðið · Fjölmiðill · 2026-04-20
  6. Aðildarviðræður gætu kostað tæpa tvo milljarða · Vísir · Fjölmiðill · 2026-05-19