Heimild · Samfélagsmiðlafærsla

Mynd í dreifingu á samfélagsmiðlum með ummælum von der Leyen um hernaðarlegt stórveldi

júlí 2026
Afstaða heimildar: Á móti aðild

Ljósmynd af Ursulu von der Leyen í ræðustól ásamt tilvitnun á íslensku: „Við erum ekki hernaðarlegt stórveldi enn sem komið er en við erum að byggja upp herafla til að verða hernaðarlegt stórveldi.“ Undir stendur: Ursula von der Leyen, á lokuðum fundi á Evrópuþinginu, 14. janúar 2026. — Myndin sem er til skoðunar, eins og henni hefur verið dreift á samfélagsmiðlum. Höfundur er óþekktur.

Mynd sem dreift hefur verið á samfélagsmiðlum sumarið 2026 hefur eftir Ursulu von der Leyen, forseta framkvæmdastjórnar ESB, að sambandið sé „að byggja upp herafla til að verða hernaðarlegt stórveldi“. Ummælin eru sögð fallin á lokuðum fundi á Evrópuþinginu 14. janúar 2026. Hér er texti myndarinnar birtur og tvær fullyrðingar staðreyndaskoðaðar: annars vegar hvort ummælin séu rétt eftir höfð, hins vegar hvort þau sýni að ESB sé að koma sér upp eigin her.

Myndin hefur eftir von der Leyen ummæli af lokuðum fundi þingflokks Evrópska þjóðarflokksins (EPP) á Evrópuþinginu 14. janúar 2026. Euractiv sagði frá fundinum samdægurs og hafði ummælin eftir nokkrum viðstöddum; engin opinber upptaka eða útskrift er til. Í dreifingu fylgir myndinni gjarnan sú ályktun að Evrópusambandið sé að koma sér upp eigin her og að íslensk ungmenni gætu þurft að gegna herskyldu við aðild. Hér að neðan eru skoðaðar tvær fullyrðingar: annars vegar hvort ummælin séu rétt eftir höfð, hins vegar hvort þau sýni að ESB sé að koma sér upp eigin her.

Þessi síða skoðar valdar fullyrðingar úr efninu. Markmiðið er ekki að meta efnið í heild eða segja fólki hvað það á að kjósa, heldur að kanna hvort einstakar fullyrðingar standist og hvaða samhengi vantar.

Skoðaðar fullyrðingar (2)

Rangt samhengi ×1
Rétt en villandi ×1

Rangt samhengi

Er Evrópusambandið að koma sér upp eigin her?

Umræðan er raunveruleg: einstakir forystumenn í Evrópu hafa lengi talað fyrir sameiginlegum her og varnarmálastjóri ESB nefndi í janúar 2026 stofnun 100.000 manna evrópsks herafla sem valkost í framtíðarskipan varnarmála. En enginn ESB-her er til, engin tillaga um slíkan her er til meðferðar hjá stofnunum sambandsins, og framkvæmdastjórnin segir skýrt að stofnun ESB-hers sé ekki markmið uppbyggingarinnar: hún fjármagnar herafla og hergagnaiðnað aðildarríkjanna sjálfra. Sameiginlegar varnir yrðu auk þess aðeins að veruleika með einróma samþykki allra aðildarríkja og staðfestingu hvers þeirra samkvæmt eigin stjórnskipunarreglum.

Óþekktur höfundur
Samfélagsmiðlafærsla
júlí 2026

Rétt en villandi

Sagði von der Leyen að ESB væri að byggja upp herafla til að verða hernaðarlegt stórveldi?

Ummælin eiga sér stoð: Euractiv hafði eftir nokkrum viðstöddum á lokuðum fundi þingflokks EPP 14. janúar 2026 að von der Leyen hefði sagt „We are not a military powerhouse, but we are building up to be a military powerhouse“: sambandið væri ekki hernaðarlegt stórveldi en væri að byggjast upp í að verða það. Orðin „að byggja upp herafla“ eru ekki í ummælunum eins og þau voru höfð eftir henni; þýðingin bætir þeim við og breytir þar með inntakinu. Uppbyggingin sem um ræðir er fjármögnun á vörnum og hergagnaiðnaði aðildarríkjanna sjálfra, og framkvæmdastjórnin segir skýrt að stofnun ESB-hers standi ekki til.

Óþekktur höfundur
Samfélagsmiðlafærsla
júlí 2026

Brot úr efninu

Hér eru birt valin brot úr upprunalegu efni, í kringum þær fullyrðingar sem skoðaðar eru. Sjá upprunann fyrir samhengi í heild.

„Við erum ekki hernaðarlegt stórveldi enn sem komið er en við erum að byggja upp herafla til að verða hernaðarlegt stórveldi.“ · Ursula von der Leyen · á lokuðum fundi á Evrópuþinginu · 14. janúar 2026

Rétt en villandi Staðreyndaskoðun

Von der Leyen hafi sagt á lokuðum fundi á Evrópuþinginu 14. janúar 2026 að ESB væri að byggja upp herafla til að verða hernaðarlegt stórveldi.

Fundurinn er raunverulegur og dagsetningin á myndinni rétt: Euractiv sagði frá lokuðum fundi þingflokks Evrópska þjóðarflokksins (EPP) á Evrópuþinginu 14. janúar 2026 og hafði ummælin eftir nokkrum viðstöddum.
Ummælin féllu á lokuðum fundi og eru höfð eftir ónafngreindum viðstöddum; engin opinber upptaka eða útskrift er til. Myndin setur þau fram sem staðfesta, orðrétta tilvitnun.
Uppbyggingin sem vísað er til rennur til herafla og hergagnaiðnaðar aðildarríkjanna sjálfra. Í spurningum og svörum framkvæmdastjórnarinnar um hvítbókina um evrópskar varnir er skýrt tekið fram að ekkert í áætlununum varði stofnun ESB-hers og að varnir séu og verði á forræði hvers ríkis.

Lesa nánar um þessa fullyrðingu →

Rangt samhengi Staðreyndaskoðun

Ummæli von der Leyen frá 14. janúar 2026 sýni að Evrópusambandið sé að koma sér upp eigin her.

Kallað hefur verið eftir evrópskum her í gegnum tíðina: von der Leyen sagðist árið 2015, þá varnarmálaráðherra Þýskalands, sannfærð um að slíkur her myndi gera bæði Evrópu og Atlantshafssamstarfið sterkara, og Juncker, Macron og Merkel hafa öll talað á svipuðum nótum.
Leiðtogar allra aðildarríkjanna staðfestu formlega árið 2009, í yfirlýsingu sem síðar var fest sem bókun við sáttmálana, að Lissabonsáttmálinn feli hvorki í sér stofnun evrópsks hers né herskyldu í nokkurt herlið.
Uppbyggingin sem nú stendur yfir, allt að 800 milljarða evra svigrúm ReArm-áætlunarinnar og 150 milljarða evra SAFE-lán sem 19 ríki taka þátt í, rennur til herafla og hergagnaiðnaðar aðildarríkjanna sjálfra og miðast við staðla NATO.

Lesa nánar um þessa fullyrðingu →

Rétt Tengd staðreyndaskoðun

Fullyrðingin er ekki úr efninu á þessari síðu: hana setti Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra, fram á öðrum vettvangi. Staðreyndaskoðunin er birt hér því hún varðar sama efni.

ESB-aðild fylgi engin herskylda: í sáttmálum ESB sé hvorki sameiginlegur her né herskylda, og Ísland héldi óbreyttri stöðu sem herlaust land.

Í sáttmálum ESB er hvorki sameiginlegur her né herskylda, og leiðtogar aðildarríkjanna staðfestu það formlega árið 2009: Lissabonsáttmálinn feli hvorki í sér stofnun evrópsks hers né herskyldu í nokkurt herlið. Herskylda er alfarið á valdi hvers ríkis fyrir sig, ákvarðanir ESB í varnarmálum krefjast einróma samþykkis, og meirihluti utanríkismálanefndar Alþingis áréttar að aðild myndi undir engum kringumstæðum leiða til íslensks hers eða herskyldu.

Yfirlýsing leiðtoga aðildarríkjanna frá júní 2009, síðar fest sem bókun við sáttmálana, segir skýrt að Lissabonsáttmálinn feli hvorki í sér stofnun evrópsks hers né herskyldu í nokkurt herlið, og að hvert ríki ákveði sjálft hvort það taki þátt í hernaðaraðgerðum og hvers eðlis varnarviðbúnaður þess er.
Í sáttmálunum er gagnkvæm aðstoðarskylda: verði aðildarríki fyrir vopnaðri árás ber hinum að veita því aðstoð. Hvert ríki ákveður þó sjálft í hverju aðstoðin felst, og sérstaða herlausra og hlutlausra ríkja er sérstaklega varin í sama ákvæði.
Ísland er nú þegar í hernaðarbandalagi: NATO-aðild frá 1949 hefur aldrei kallað á íslenskan her eða herskyldu, og Ísland er eina bandalagsríkið án eigin herafla.

Lesa nánar um þessa fullyrðingu →

Athugasemdir

Myndin sýnir ljósmynd af von der Leyen ásamt tilvitnun á íslensku og hefur birst í hópum og þráðum um Evrópumál á samfélagsmiðlum í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar 29. ágúst 2026. Höfundur hennar er óþekktur og ekki liggur fyrir hvar hún birtist fyrst; myndin er því birt hér eins og hún hefur verið í dreifingu, ásamt textanum í heild, án tengils á tiltekna birtingu. Ummælin sem myndin byggist á eru úr frétt Euractiv af lokuðum fundi þingflokks Evrópska þjóðarflokksins (EPP) á Evrópuþinginu 14. janúar 2026.