Staðreyndavaktin

Staðreyndaskoðun · Samfélagsmiðlafærsla

Sagði von der Leyen að ESB væri að byggja upp herafla til að verða hernaðarlegt stórveldi?

Rétt en villandi

Fullyrðingin

„Við erum ekki hernaðarlegt stórveldi enn sem komið er en við erum að byggja upp herafla til að verða hernaðarlegt stórveldi.“

Skoðuð fullyrðing: Von der Leyen hafi sagt á lokuðum fundi á Evrópuþinginu 14. janúar 2026 að ESB væri að byggja upp herafla til að verða hernaðarlegt stórveldi.

Ummælin eiga sér stoð: Euractiv hafði eftir nokkrum viðstöddum á lokuðum fundi þingflokks EPP 14. janúar 2026 að von der Leyen hefði sagt „We are not a military powerhouse, but we are building up to be a military powerhouse“: sambandið væri ekki hernaðarlegt stórveldi en væri að byggjast upp í að verða það. Orðin „að byggja upp herafla“ eru ekki í ummælunum eins og þau voru höfð eftir henni; þýðingin bætir þeim við og breytir þar með inntakinu. Uppbyggingin sem um ræðir er fjármögnun á vörnum og hergagnaiðnaði aðildarríkjanna sjálfra, og framkvæmdastjórnin segir skýrt að stofnun ESB-hers standi ekki til.

Hvað er rétt?

  • Fundurinn er raunverulegur og dagsetningin á myndinni rétt: Euractiv sagði frá lokuðum fundi þingflokks Evrópska þjóðarflokksins (EPP) á Evrópuþinginu 14. janúar 2026 og hafði ummælin eftir nokkrum viðstöddum.
  • Kjarni ummælanna er réttur: samkvæmt frásögninni sagði von der Leyen að sambandið væri ekki hernaðarlegt stórveldi („military powerhouse“) en væri að byggjast upp í að verða það.
  • Uppbygging ESB í varnarmálum er umfangsmikil og raunveruleg: ReArm-áætlunin frá 2025 á að skapa svigrúm fyrir allt að 800 milljarða evra í varnarútgjöld og 19 aðildarríki taka þátt í 150 milljarða evra SAFE-lánaáætlun um sameiginleg vopnakaup.

Hvað er rangt eða vantar?

  • Orðin „að byggja upp herafla“ eru ekki í ummælunum eins og þau voru höfð eftir henni. „We are building up to be a military powerhouse“ er án andlags og merkir að sambandið sé að byggjast upp í að verða hernaðarlegt stórveldi; heraflanum er bætt við í þýðingunni.
  • Samanburðurinn sem fylgdi í sömu frásögn er felldur burt: von der Leyen sagði sambandið vera efnahagslegt stórveldi („economic powerhouse“) sem þyrfti eins og fyrirtæki að bæta frammistöðu sína jafnt og þétt. Orðið „powerhouse“ lýsir þar styrk á tilteknu sviði, ekki her.
  • Ummælin féllu á lokuðum fundi og eru höfð eftir ónafngreindum viðstöddum; engin opinber upptaka eða útskrift er til. Myndin setur þau fram sem staðfesta, orðrétta tilvitnun.
  • Uppbyggingin sem vísað er til rennur til herafla og hergagnaiðnaðar aðildarríkjanna sjálfra. Í spurningum og svörum framkvæmdastjórnarinnar um hvítbókina um evrópskar varnir er skýrt tekið fram að ekkert í áætlununum varði stofnun ESB-hers og að varnir séu og verði á forræði hvers ríkis.
  • Samhengi fundarins: ummælin féllu í tengslum við umræðu um hótanir Bandaríkjastjórnar í garð Grænlands, og á sama fundi boðaði von der Leyen fyrstu sérstöku öryggisstefnu sambandsins, sem framkvæmdastjórnin leggur fram á árinu 2026.

Niðurstaða

Frásögnin sem myndin byggist á er frétt Euractiv frá 14. janúar 2026. Samkvæmt henni sagði von der Leyen á lokuðum fundi þingflokks Evrópska þjóðarflokksins (EPP) á Evrópuþinginu sama dag: „We are not a military powerhouse, but we are building up to be a military powerhouse.“ Ummælin voru höfð eftir nokkrum viðstöddum; fundurinn var lokaður og engin opinber upptaka eða útskrift er til. Dagsetningin og staðsetningin á myndinni standast því, en tilvitnunin hvílir á endursögn viðstaddra, ekki birtu skjali.

Íslenska þýðingin fer svo lengra en frumtextinn. „We are building up to be a military powerhouse“ er án andlags og merkir að sambandið sé að byggjast upp í að verða hernaðarlegt stórveldi; í myndinni verður þetta „við erum að byggja upp herafla til að verða hernaðarlegt stórveldi“. Heraflinn, sá skilningur að verið sé að safna hermönnum undir merkjum ESB, er viðbót þýðandans. Samhengið sem fellur burt bendir í aðra átt: samkvæmt sömu frásögn hélt von der Leyen áfram og sagði sambandið vera efnahagslegt stórveldi („economic powerhouse“) sem þyrfti eins og fyrirtæki að bæta frammistöðu sína jafnt og þétt til að halda þeirri stöðu. Orðið „powerhouse“ lýsir þar styrk á tilteknu sviði, ekki her.

Hvað uppbyggingin felur í sér liggur fyrir í opinberum gögnum. ReArm-áætlunin og SAFE-lánin, sem von der Leyen taldi upp á sama fundi samkvæmt frásögninni, fjármagna varnarútgjöld, vopnakaup og hergagnaiðnað aðildarríkjanna sjálfra, og í spurningum og svörum framkvæmdastjórnarinnar um hvítbókina um evrópskar varnir segir skýrt að ekkert í áætlununum varði stofnun ESB-hers: slíkt sé hvorki markmið framkvæmdastjórnarinnar né sambandsins og varnir séu og verði á forræði hvers ríkis. Ummælin féllu auk þess í ákveðnu samhengi: á fundinum ræddi von der Leyen stöðu Grænlands gagnvart Bandaríkjunum og boðaði fyrstu sérstöku öryggisstefnu sambandsins, sem framkvæmdastjórnin leggur fram á árinu 2026.

Sanngjarnari framsetning

Samkvæmt frásögn Euractiv sagði von der Leyen á lokuðum fundi að ESB væri ekki hernaðarlegt stórveldi en væri að byggjast upp í að verða það, líkt og það væri efnahagslegt stórveldi. Það er stór yfirlýsing um stefnu sambandsins í varnarmálum, en í henni felst ekki að verið sé að koma upp herafla á vegum ESB.

Heimildir

  1. EXCLUSIVE: EU to become 'military powerhouse,' von der Leyen told MEPs (frumfrásögnin af ummælunum) · Euractiv · Fjölmiðill · 2026-01-14
  2. Questions and answers on the White Paper for European Defence (enginn ESB-her; varnir áfram á forræði ríkjanna) · Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins · Opinber heimild · 2025-03-19
  3. Future of European defence (yfirlit um ReArm Europe/Readiness 2030 og SAFE) · Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins · Opinber heimild