Efni
Varnarmál
Fullyrðingar um öryggis- og varnarmál í Evrópuumræðunni: herskyldu, Evrópuher, NATO og stöðu Íslands sem herlauss ríkis.
≈ Rangt samhengi Umræðan er raunveruleg: einstakir forystumenn í Evrópu hafa lengi talað fyrir sameiginlegum her og varnarmálastjóri ESB nefndi í janúar 2026 stofnun 100.000 manna evrópsks herafla sem valkost í framtíðarskipan varnarmála. En enginn ESB-her er til, engin tillaga um slíkan her er til meðferðar hjá stofnunum sambandsins, og framkvæmdastjórnin segir skýrt að stofnun ESB-hers sé ekki markmið uppbyggingarinnar: hún fjármagnar herafla og hergagnaiðnað aðildarríkjanna sjálfra. Sameiginlegar varnir yrðu auk þess aðeins að veruleika með einróma samþykki allra aðildarríkja og staðfestingu hvers þeirra samkvæmt eigin stjórnskipunarreglum.
≈ Rétt en villandi Ummælin eiga sér stoð: Euractiv hafði eftir nokkrum viðstöddum á lokuðum fundi þingflokks EPP 14. janúar 2026 að von der Leyen hefði sagt „We are not a military powerhouse, but we are building up to be a military powerhouse“: sambandið væri ekki hernaðarlegt stórveldi en væri að byggjast upp í að verða það. Orðin „að byggja upp herafla“ eru ekki í ummælunum eins og þau voru höfð eftir henni; þýðingin bætir þeim við og breytir þar með inntakinu. Uppbyggingin sem um ræðir er fjármögnun á vörnum og hergagnaiðnaði aðildarríkjanna sjálfra, og framkvæmdastjórnin segir skýrt að stofnun ESB-hers standi ekki til.
✓ Rétt Í sáttmálum ESB er hvorki sameiginlegur her né herskylda, og leiðtogar aðildarríkjanna staðfestu það formlega árið 2009: Lissabonsáttmálinn feli hvorki í sér stofnun evrópsks hers né herskyldu í nokkurt herlið. Herskylda er alfarið á valdi hvers ríkis fyrir sig, ákvarðanir ESB í varnarmálum krefjast einróma samþykkis, og meirihluti utanríkismálanefndar Alþingis áréttar að aðild myndi undir engum kringumstæðum leiða til íslensks hers eða herskyldu.