Staðreyndavaktin

Staðreyndaskoðun · Grein

Myndu húsnæðisvextir lækka með ESB og evru?

Rétt en villandi

Fullyrðingin

„Ný greining: Hvað myndu húsnæðisvextir lækka með ESB og evru?“

Skoðuð fullyrðing: Húsnæðisvextir á Íslandi myndu lækka verulega með ESB-aðild og upptöku evru, sett fram þannig að aðildin og evran skili lækkuninni saman.

Gögnin styðja að raunvextir húsnæðislána eru margfalt lægri á evrusvæðinu (0,77%) en á Íslandi (4,5%). En fyrirsögnin tengir lækkunina við „ESB og evru“ í einu lagi, og þar skilur á milli: ESB-ríki með eigin gjaldmiðil fá ekki evrukjör. Pólland, dæmi úr sömu greiningu, er í ESB með 3,24% raunvexti á húsnæðislánum, langt yfir evrusvæðinu.

Hvað er rétt?

  • Raunvextir nýrra íbúðalána eru mun lægri á evrusvæðinu (0,77%) en á Íslandi (4,5% miðmat).
  • Reynsla ríkja sem tekið hafa upp evru styður að raunvextir leita í átt að evrukjörum eftir upptöku.

Hvað vantar í samhengið?

  • Vaxtalækkunin fylgir gjaldmiðlinum og trúverðugri leið að honum, ekki ESB-aðildinni sjálfri: Pólland, í ESB með zloty, er með 6,60% nafnvexti og 3,24% raunvexti á nýjum húsnæðislánum á móti 3,44% og 0,77% á evrusvæðinu.

Niðurstaða

Efni greinarinnar er í grunninn rétt; tengingin í fyrirsögninni er of rúm. Greiningin sem greinin kynnir ber raunvexti saman eftir gjaldmiðli, ekki eftir ESB-aðild, og hennar eigin tölur sýna muninn: evrusvæðið með 0,77% raunvexti, Pólland, ESB-ríki með eigin gjaldmiðil, með 3,24%, Ísland með 4,5%. Ríki fær evrukjör með því að taka upp evruna eftir trúverðuga samleitni, ekki með aðildinni einni saman; annars heldur gjaldmiðilsáhættan vöxtunum uppi áfram. „Með ESB og evru“ í fyrirsögninni stenst því aðeins ef bæði skrefin eru stigin, og það er evran sem vinnur verkið.

Sanngjarnari framsetning

Upptaka evru myndi að líkindum lækka íslenska húsnæðisvexti verulega. ESB-aðild ein og sér gerir það ekki; vextirnir fylgja gjaldmiðlinum, eins og pólska dæmið í sömu greiningu sýnir.

Heimildir

  1. Drög að mati á lækkun vaxtakostnaðar íslenskra heimila við upptöku evru · Gauti B. Eggertsson, Brown University · Rannsókn
  2. Ný greining: Hvað myndu húsnæðisvextir lækka með ESB og evru? · Vísir – Dagur B. Eggertsson · Fjölmiðill