Er það augljós staðreynd að mikið innstreymi vinnuafls felli launin?

Þessi fullyrðing er skoðuð sérstaklega vegna þess að hún var borin fram sem „augljós staðreynd”. Orðalag Sólveigar Önnu er reyndar varfærnara en niðurlagið gefur til kynna: hún segir að mikið innstreymi „geti” haft þau áhrif að verð vinnuaflsins falli, og sá möguleiki á sér stoð í hagfræðirannsóknum. Þekktasta rannsóknin á þeim væng, eftir George Borjas, finnur merkjanleg neikvæð launaáhrif af auknu framboði í tilteknum hópum, einkum meðal þeirra sem keppa við aðflutt vinnuafl.

En sem „augljós staðreynd” stenst myndin ekki. Yfirlitsrannsóknir, þar á meðal grein Dustmann, Schönberg og Stuhler í Journal of Economic Perspectives 2016, sýna að rannsóknir á áhrifum aðflutnings fólks á laun heimafólks komast að ólíkum niðurstöðum, að áhrifin eru að jafnaði lítil og að hagfræðingar deila enn um aðferðirnar. Skýringin á því að einfalda framboðslíkanið dugar ekki er meðal annars að aðflutt fólk er ekki bara framboð af vinnuafli heldur líka eftirspurn: það kaupir vörur og þjónustu og skapar þannig störf á móti.

Nærtækasta dæmið vinnur líka gegn einfaldaðri mynd. Undanfarinn áratug hefur aðflutningur erlends launafólks til Íslands verið meiri en nokkru sinni, og á sama tímabili hækkuðu raunlaun hér um 2,4% á ári að meðaltali, á móti 0,6-0,8% í Danmörku, Noregi og Finnlandi, samkvæmt skýrslu sérfræðingahóps stjórnvalda frá maí 2026. Það útilokar ekki staðbundinn launaþrýsting í einstökum greinum, og undirboð á íslenskum vinnumarkaði eru raunverulegt og skjalfest viðfangsefni, en heildarmyndin er ekki sú að launin falli.

Loks skiptir samhengið við atkvæðagreiðsluna máli: frjáls för launafólks fylgir EES-samningnum og gildir óháð því hvort Ísland gengur í Evrópusambandið. Þetta atriði greinir því ekki á milli já og nei nema til standi að segja upp EES-samningnum, sem er ekki á dagskrá í þjóðaratkvæðagreiðslunni.