Staðreyndavaktin

Staðreyndaskoðun · Viðtal

Snerust aðgerðirnar eftir 2008 um að bjarga evrunni og þýskum bönkum á kostnað alþýðufólks?

Að mestu rétt

Fullyrðingin

„Þær aðgerðir sem gripið var til á vettvangi Evrópusambandsins og hjá stofnunum Evrópusambandsins til þess að bjarga evrunni, þær snerust að miklu leyti um það að grípa til ráðstafana til að bjarga evrunni og þýskum bönkum á kostnað alþýðufólks.“

Skoðuð fullyrðing: Aðgerðir ESB og stofnana þess eftir 2008 hafi að miklu leyti snúist um að bjarga evrunni og þýskum bönkum á kostnað alþýðufólks.

Kjarninn á sér sterka stoð: samkvæmt rannsókn ESMT í Berlín fóru innan við 5% af 215,9 milljörðum evra í fyrstu tveimur grísku áætlununum í gríska ríkissjóðinn; afgangurinn fór í afborganir, vexti, endurfjármögnun banka og hvata til kröfuhafa, og áhættan færðist frá einkabönkum til skattgreiðenda. Einföldunin er „þýskir bankar“: kröfuhafarnir voru af mörgum þjóðernum, einkabankar tóku á sig meira en helmings niðurfærslu 2012 og endurfjármögnunin rann til grískra banka.

Hvað er rétt?

  • Samkvæmt hvítbók ESMT (Rocholl og Stahmer 2016) fóru aðeins 9,7 milljarðar evra, innan við 5% af 215,9 milljörðum í fyrstu tveimur grísku áætlununum 2010-2015, beint í gríska ríkissjóðinn; 139,2 milljarðar (64%) fóru í afborganir og vexti, 37,3 (17%) í endurfjármögnun grískra banka og 29,7 (14%) í hvata vegna niðurfærslu einkakrafna.
  • Höfundar rannsóknarinnar orðuðu niðurstöðuna svo að lánin hafi fyrst og fremst fært áhættu frá einkakröfuhöfum, evrópskum bönkum þar á meðal, yfir á opinbera aðila.
  • Kostnaður almennings í Grikklandi af skilyrðum áætlananna er skjalfestur: lögbundin lágmarkslaun lækkuð um 22%, lífeyrir skertur oftar en tíu sinnum og atvinnuleysi fór hæst í 27,5%.

Hvað er rangt eða vantar?

  • „Þýskir bankar“ er einföldun: kröfuhafar Grikklands voru af mörgum þjóðernum, franskir bankar þar á meðal í stórum stíl, endurfjármögnunin rann til grískra banka og einkakröfuhafar tóku sjálfir á sig meira en helmings nafnvirðisniðurfærslu í skuldabréfaskiptunum í mars 2012.
  • Lánakjörin voru síðar milduð verulega, vextir lækkaðir og lánstími lengdur, og Grikkland lauk þriðju áætluninni 2018; lánin voru aðstoð þótt ráðstöfun fjárins þjónaði að mestu kröfuhöfum.
  • Hluti aðgerðanna, yfirlýsing seðlabankans 2012 og skuldabréfakaupin sem fylgdu, sneri að því að verja evrusvæðið í heild og gagnaðist einnig ríkjum sem héldu greiðslugetu.

Niðurstaða

Þessi fullyrðing hljómar eins og pólitísk ádeila en á sér óvenju sterka stoð í gögnum. Rannsókn ESMT-háskólans í Berlín frá 2016, sem rakti hverja greiðslu í fyrstu tveimur grísku aðlögunaráætlununum 2010-2015, komst að því að af 215,9 milljörðum evra fóru aðeins 9,7 milljarðar, innan við 5%, beint í gríska ríkissjóðinn og þar með í rekstur samfélagsins. Afgangurinn fór í afborganir eldri skulda og vexti (139,2 milljarðar), endurfjármögnun grískra banka (37,3) og hvata til einkakröfuhafa vegna skuldabréfaskiptanna 2012 (29,7). Höfundarnir orðuðu það svo að lánin hafi fyrst og fremst fært áhættu frá einkakröfuhöfum yfir á opinbera aðila, það er skattgreiðendur. Á sama tíma var kostnaður almennings í Grikklandi af skilyrðum áætlananna raunverulegur og skjalfestur: launalækkanir, lífeyrisskerðingar og atvinnuleysi sem fór hæst í 27,5%.

Einföldunin í fullyrðingunni er orðið „þýskir”. Kröfuhafar Grikklands voru af mörgum þjóðernum, franskir bankar áttu þar stóran hlut, og endurfjármögnunin rann til grískra banka. Einkakröfuhafar sluppu heldur ekki án taps: í skuldabréfaskiptunum í mars 2012 tóku þeir á sig meira en helmings niðurfærslu nafnvirðis, ein stærstu skuldaskil sögunnar. Þá voru lánakjör Grikklands síðar milduð verulega og landið lauk þriðju áætluninni 2018. Kjarni fullyrðingarinnar, að aðgerðirnar hafi að miklu leyti þjónað kröfuhöfum og stöðugleika evrunnar fremur en grískum almenningi, stenst engu að síður vel skoðun.

Heimildir

  1. Where did the Greek bailout money go? (ESMT White Paper WP-16-02: innan við 5% í gríska ríkissjóðinn) · ESMT Berlín, Rocholl og Stahmer · Rannsókn · 2016-05-04
  2. ESMT-kynningarsíða rannsóknarinnar (afrit maí 2016) · ESMT Berlín (afrit Wayback Machine) · Rannsókn · 2016-05-04
  3. The Second Economic Adjustment Programme for Greece (skilyrði áætlananna: launalækkanir og niðurskurður) · Framkvæmdastjórn ESB, Occasional Papers 94 · Opinber heimild · 2012-03-01
  4. ESM/EFSF aðstoð við Grikkland (lok þriðju áætlunar 2018, kjör lánanna) · European Stability Mechanism · Opinber heimild