Staðreyndavaktin

Staðreyndaskoðun · Ræða

Var skýrslan um gjaldmiðlamál gefin út eingöngu á ensku til að almenningur myndi ekki lesa hana?

Rétt en villandi

Fullyrðingin

„[...] Skýrsla sem að fjármála- og efnahagsráðuneytið lét gera um gjaldmiðlamál. Hvað segir í þeirri skýrslu? Hún er öll gefin út á ensku til að reyna að fyrirbyggja það sem að stærsti hluti þjóðarinnar myndi ekki nenna að lesa hana.“

Skoðuð fullyrðing: Skýrsla sem fjármála- og efnahagsráðuneytið lét gera um gjaldmiðlamál hafi verið gefin út eingöngu á ensku í því skyni að koma í veg fyrir að almenningur læsi hana.

Frumskýrslan, 219 blaðsíður, kom sannarlega eingöngu út á ensku 29. maí 2026, og enn hefur aðeins 16 blaðsíðna samantekt hennar verið þýdd. En sama dag birti ráðuneytið íslenska fréttatilkynningu með helstu niðurstöðum, fáeinum dögum síðar var haldin ráðstefna sem textuð var á íslensku, og íslenskir fjölmiðlar fjölluðu um efni skýrslunnar strax daginn eftir útgáfu. Sú atburðarás styður illa myndina af leynd.

Hvað er rétt?

  • Frumskýrslan sjálf, 219 blaðsíðna skýrsla sérfræðingahóps undir stjórn Catherine L. Mann fyrir fjármála- og efnahagsráðuneytið, kom út 29. maí 2026 eingöngu á ensku; engin íslensk útgáfa fylgdi þá með.
  • Aðeins hluti skýrslunnar hefur verið þýddur: 16 blaðsíðna samantekt kom út á íslensku 30. júní 2026, rúmum mánuði síðar, og ráðuneytið boðaði þýðingu fjögurra kafla „síðar í sumar“.
  • Endursögn Vilhjálms á efnislegri niðurstöðu skýrslunnar um verðtryggingu er rétt: hún segir skýrt að vísitölubinding sé til þess fallin að „festa í sessi verðbólguskot og kalla á sterkari viðbrögð peningastefnu“, sem er nánast samhljóða því sem hann fer með síðar í ræðunni.

Hvað er rangt eða vantar?

  • Að skýrslan hafi verið gefin út eingöngu á ensku „til að reyna að fyrirbyggja“ að almenningur læsi hana á sér ekki stoð í heimildunum: sama dag og hún kom út birti ráðuneytið íslenska fréttatilkynningu, „Kostnaður af krónu líklega meiri en ábatinn“, með helstu niðurstöðum skýrslunnar á íslensku.
  • Ráðuneytið hélt tvítyngda ráðstefnu í Hörpu 2. júní 2026 um efni skýrslunnar; upptökur með bæði íslenskum og enskum texta voru birtar 24. júní.
  • Íslenskir fjölmiðlar, meðal annars mbl.is og Vísir, fjölluðu ítarlega um efnislegar niðurstöður skýrslunnar á íslensku strax daginn eftir útgáfu og áfram næstu vikur, löngu áður en formleg þýðing kom út.
  • Íslenska samantektin var komin út um tveimur vikum áður en þessi fundur var haldinn.

Niðurstaða

Fullyrðingin er í tveimur hlutum: staðreynd og ályktun. Staðreyndin, að 219 blaðsíðna frumskýrslan sé eingöngu á ensku, stenst. Ályktunin, að það hafi verið gert til að koma í veg fyrir að almenningur læsi hana, á sér ekki stoð í því sem ráðuneytið gerði í kringum útgáfuna.

Skýrslan sjálf, unnin af sérfræðingahópi undir stjórn Catherine L. Mann fyrir fjármála- og efnahagsráðuneytið, kom út 29. maí 2026, 219 blaðsíður, öll á ensku. Meira en sex vikum síðar, þegar þessi ræða var flutt, hafði aðeins 16 blaðsíðna samantekt hennar verið þýdd á íslensku, og ráðuneytið hafði sjálft tekið fram að fjórir kaflar til viðbótar væru í þýðingu og kæmu „síðar í sumar“. Það er rétt hjá Vilhjálmi að fullur texti skýrslunnar hefur lengi verið torsóttari þeim sem ekki lesa ensku.

En sama dag og enska frumskýrslan kom út birti ráðuneytið íslenska fréttatilkynningu, „Kostnaður af krónu líklega meiri en ábatinn“, með helstu niðurstöðum á íslensku, og daginn eftir fjölluðu íslenskir miðlar á borð við mbl.is og Vísi ítarlega um efni hennar. Ráðuneytið hélt jafnframt tvítyngda ráðstefnu í Hörpu 2. júní um efni skýrslunnar, með upptökum textuðum bæði á íslensku og ensku sem birtust 24. júní, og gaf út samantekt á íslensku 30. júní. Það er ekki atburðarás sem bendir til að markmiðið hafi verið að fyrirbyggja að almenningur kæmist að efni skýrslunnar. Það sem stendur eftir er þrengra en Vilhjálmur heldur fram: fullur texti skýrslunnar er enn að mestu á ensku, en tilraun til að halda efni hennar frá almenningi er ekki studd gögnum.

Sanngjarnari framsetning

Frumskýrslan sjálf er enn, mánuðum eftir útgáfu, að mestu aðeins til á ensku, svo stærstur hluti hennar er torsóttari þeim sem ekki lesa ensku en þeim sem gera það.

Heimildir

  1. The Advantages, the Challenges and the Caveats associated with adopting the euro (219 bls., eingöngu á ensku, 29. maí 2026) · Fjármála- og efnahagsráðuneytið (sérfræðingahópur undir stjórn Catherine L. Mann) · Opinber heimild · 2026-05-29
  2. Kostnaður af krónu líklega meiri en ábatinn (íslensk fréttatilkynning ráðuneytisins samdægurs og skýrslan kom út, með helstu niðurstöðum) · Stjórnarráð Íslands · Opinber heimild · 2026-05-29
  3. Textuð myndbönd frá ráðstefnu um valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum (tvítyngd ráðstefna í Hörpu 2. júní, upptökur með íslenskum og enskum texta) · Stjórnarráð Íslands · Opinber heimild · 2026-06-24
  4. Íslensk þýðing á samantekt skýrslu um valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum komin út (16 bls. samantekt, fleiri kaflar boðaðir síðar) · Stjórnarráð Íslands · Opinber heimild · 2026-06-30
  5. Evruskýrslan án skýrrar niðurstöðu (íslensk umfjöllun um efni skýrslunnar daginn eftir útgáfu) · mbl.is · Fjölmiðill · 2026-05-30
  6. It's complicated: Valkostir Íslands í gjaldmiðlamálum (íslensk umfjöllun um efni skýrslunnar daginn eftir útgáfu) · Vísir · Fjölmiðill · 2026-05-30