Staðreyndaskoðun · Myndband
Samþykkti ESB löggjöf sem heimilar yfirvöldum að lesa skilaboðin þín án dómsúrskurðar?
Fullyrðingin
„En í síðustu viku samþykkti Evrópusambandið löggjöf sem heimilar það. Löggjöfin sem var samþykkt heitir Chat Control 1.0 og hún veitir fyrirtækjum heimild til að skanna og fylgjast með því sem þú ert að gera í símanum án þess að þú vitir af því. [...] skilaboðin okkar eru lesin af yfirvöldum án dómsúrskurðar.“
Skoðuð fullyrðing: Evrópusambandið hafi í júlí 2026 samþykkt nýja löggjöf, Chat Control 1.0, sem heimili yfirvöldum að fylgjast með og lesa einkaskilaboð fólks án dómsúrskurðar.
Chat Control 1.0 er ekki ný löggjöf frá júlí 2026 heldur framlenging á tímabundinni undanþágu frá 2021. Hún heimilar þjónustuveitendum, ekki yfirvöldum, að leita á valfrjálsum grunni að þekktu efni um kynferðisofbeldi gegn börnum. Ekkert í henni snýst um að yfirvöld lesi einkaskilaboð án dómsúrskurðar.
Hvað er rétt?
- Málið var til meðferðar á Evrópuþinginu í byrjun júlí 2026, svo tímasetningin um að eitthvað hafi gerst „í síðustu viku“ á við rök að styðjast.
- Chat Control snýst raunverulega um leit í samskiptum notenda, og gagnrýni á regluverkið um persónuvernd á rétt á sér.
Hvað er rangt eða vantar?
- Þetta er ekki ný löggjöf. Chat Control 1.0 er reglugerð (ESB) 2021/1232, tímabundin undanþága frá persónuverndartilskipuninni (2002/58/EB) sem hefur verið í gildi frá 2021. Í júlí 2026 náði Evrópuþingið ekki að stöðva framlengingu hennar; engin ný lög voru sett.
- Undanþágan heimilar ekki yfirvöldum að lesa skilaboð. Hún heimilar þjónustuveitendum, til dæmis Meta, Google og Microsoft, að leita í efni á eigin þjónustu að þekktu efni um kynferðisofbeldi gegn börnum. Leitin er valfrjáls fyrir fyrirtækin, ekki skylda.
- Ekkert í reglugerðinni snýst um að yfirvöld lesi einkaskilaboð „án dómsúrskurðar“. Fullyrðingin blandar saman valfrjálsri leit fyrirtækja að afmörkuðu ofbeldisefni og allsherjareftirliti ríkisins.
- Myndbandið stangast á við sjálft sig: fyrst er sagt að „stjórnvöld og hið opinbera“ sjái hvað þú gerir, svo að reglan „veiti fyrirtækjum heimild“. Þetta er leit fyrirtækja, ekki eftirlit stjórnvalda.
- Skyldubundin leit í öllum einkaskilaboðum er hluti af annarri tillögu, Chat Control 2.0 (CSAR), sem er enn í samningaviðræðum og hefur ekki verið samþykkt.
Niðurstaða
Fullyrðingin bregður upp mynd af nýju allsherjareftirliti ríkisins, en hún stenst ekki. Þrennt skiptir máli.
Í fyrsta lagi er þetta ekki ný löggjöf. Chat Control 1.0 er reglugerð (ESB) 2021/1232, tímabundin undanþága frá persónuverndartilskipuninni (2002/58/EB) sem hefur verið í gildi frá 2021. Það sem gerðist í byrjun júlí 2026 var að Evrópuþingið náði ekki að stöðva framlengingu hennar, ekki að ný lög væru sett. Undanþágan gildir nú áfram til 2028.
Í öðru lagi snýst hún ekki um eftirlit stjórnvalda með símanum þínum. Undanþágan heimilar þjónustuveitendum, til dæmis Meta, Google og Microsoft, að leita í efni á eigin þjónustu að þekktu efni um kynferðisofbeldi gegn börnum og tilkynna það. Leitin er valfrjáls fyrir fyrirtækin, ekki skylda, og hún beinist að afmörkuðu, þekktu efni. Myndbandið sjálft skiptir raunar úr því að „stjórnvöld og hið opinbera“ sjái hvað þú gerir yfir í að reglan „veiti fyrirtækjum heimild“, sem er allt annar hlutur.
Í þriðja lagi er ekkert í reglugerðinni um að yfirvöld lesi einkaskilaboð án dómsúrskurðar. Það sem margir óttast, skyldubundin leit í öllum einkaskilaboðum og veiking dulkóðunar, tilheyrir annarri og óafgreiddri tillögu, Chat Control 2.0 (CSAR), sem er enn í samningaviðræðum og hefur ekki verið samþykkt. Það má vel gagnrýna bæði regluverkin, en þá á réttum forsendum: að rugla þeim saman og lýsa valfrjálsri leit fyrirtækja að ofbeldisefni sem lestri yfirvalda á skilaboðum þínum gefur ranga mynd.
Sanngjarnari framsetning
Í byrjun júlí 2026 framlengdist tímabundin undanþága frá 2021 (Chat Control 1.0) sem heimilar þjónustuveitendum að leita, á valfrjálsum grunni, að þekktu efni um kynferðisofbeldi gegn börnum. Hún felur ekki í sér að yfirvöld lesi einkaskilaboð án dómsúrskurðar.
Heimildir
- Reglugerð (ESB) 2021/1232 um tímabundna undanþágu frá tilskipun 2002/58/EB (Chat Control 1.0), merkt EES-mál · EUR-Lex · Lagatexti · 2021-07-30
- Chat Control 1.0 passed the European Parliament, through the back door · Euronews · Fjölmiðill · 2026-07-10
- EU 'Chat Control' snoopfest returns after vote to kill it falls short · The Register · Fjölmiðill · 2026-07-09