Staðreyndaskoðun · Ræða
Er næstum fjórði hver ungur Finni atvinnulaus og er það til marks um hvað fylgir evru og ESB-aðild?
Fullyrðingin
„Atvinnuleysi unga fólksins í Finnlandi með evruna og í Evrópusambandinu er næstum því tuttugu og fimm prósent. Næstum því fjórði hver ungur Finni á aldrinum fimmtán til tuttugu og fimm ára er atvinnulaus.“
Skoðuð fullyrðing: Atvinnuleysi ungs fólks í Finnlandi sé nálægt 25% og það sé til marks um að evru og ESB-aðild fylgi slæm staða ungs fólks.
Talan er ekki ofmælt: atvinnuleysi ungs fólks í Finnlandi var 26,5% í maí 2026, hæst þeirra ESB-ríkja sem birta mánaðartölur. En „fjórði hver ungur Finni“ mistúlkar hlutfallið, sem nær aðeins til ungs fólks á vinnumarkaði, ekki allra ungra Finna, og Finnland er valið dæmi: Svíþjóð, án evru, er næsthæst, og lægstu ríkin eru evruríki.
Hvað er rétt?
- Atvinnuleysi ungs fólks í Finnlandi var 26,5% í maí 2026 (Eurostat), hæst þeirra ESB-ríkja sem birta mánaðartölur; „næstum 25%“ er ekki ofmælt.
Hvað er rangt eða vantar?
- „Næstum fjórði hver ungur Finni er atvinnulaus“ ruglar saman hlutfalli af vinnumarkaði og hlutfalli af öllum ungmennum; stór hluti 15–24 ára er í námi utan vinnumarkaðar, svo mun færri en fjórðungur allra ungra Finna er atvinnulaus.
- Svíþjóð, sem er ekki með evru, var næsthæst (24,4%); há tala fylgir því ekki evrunni sem slíkri.
- Meðaltalið í maí 2026 var 15,2% í ESB og 14,7% á evrusvæðinu; lægstu ríkin, evruríkin Þýskaland (7,0%) og Austurríki (8,0%), eru langt undir Íslandi (13,0% skv. Hagstofu Íslands).
- Atvinnuleysi ungs fólks ræðst líka af atvinnuþátttöku, námsþátttöku og vinnumarkaðsreglum, ekki aðeins gjaldmiðli.
Niðurstaða
Fullyrðingin byggir á réttri tölu og notar hana á tvo villandi vegu.
Fyrri villan er „fjórði hver ungur Finni“. Atvinnuleysishlutfall ungs fólks er reiknað af þeim sem eru á vinnumarkaði, í vinnu eða virkri atvinnuleit, ekki af öllum á aldrinum 15–24 ára. Þar sem stór hluti aldurshópsins er í námi utan vinnumarkaðar er hlutfall allra ungra Finna sem eru atvinnulausir mun lægra en 26,5%.
Síðari villan er valið á Finnlandi, sem er ekki dæmigert fyrir evrusvæðið. Sé horft yfir álfuna í maí 2026 (árstíðaleiðrétt; Eurostat, Ísland: Hagstofa Íslands):
| Land | Gjaldmiðill | Atvinnuleysi ungs fólks |
|---|---|---|
| Þýskaland | Evra | 7,0% |
| Austurríki | Evra | 8,0% |
| Ísland | Króna | 13,0%* |
| Evrusvæðið | Evra | 14,7% |
| ESB (allt) | Ýmsir | 15,2% |
| Spánn | Evra | 23,7% |
| Svíþjóð | Sænsk króna | 24,4% |
| Finnland | Evra | 26,5% |
* Eurostat birti ekki maí-tölu fyrir Ísland; talan er árstíðaleiðrétt hlutfall 16–24 ára frá Hagstofu Íslands. Án árstíðaleiðréttingar var hlutfallið mun hærra í maí (23,8%), einkum vegna námsfólks í sumarvinnuleit; árstíðaleiðrétta talan er sú sem er samanburðarhæf við hin ríkin.
Ætti Finnland að sanna að evran valdi atvinnuleysi ungs fólks mætti með sömu aðferð benda á Þýskaland eða Austurríki og halda hinu gagnstæða fram, og Svíþjóð, næsthæst allra, er ekki með evru. Sömu aðferð beitir Ólafur síðar í ræðunni (8:21) um Spán, þar sem talan (23,7%) er sömuleiðis rétt en á sér langar innlendar rætur í spænskum vinnumarkaði, ekki síst tímabundnum ráðningarsamningum. Samanburðurinn segir því meira um dæmavalið en um evruna.
Heimildir
- Glossary: Youth unemployment (skilgreining á hlutfalli vs. tíðni) · Eurostat · Hagtölur
- Euro area unemployment, maí 2026 (atvinnuleysi ungs fólks 14,7% á evrusvæðinu, 15,2% í ESB) · Eurostat · Hagtölur · 2026-07-02
- Youth unemployment rate by country (Eurostat-gagnasafn, maí 2026) · Eurostat · Hagtölur
- EU labour market (hæst/lægst atvinnuleysi ungs fólks: Finnland 26,5%, Svíþjóð 24,4%, Þýskaland 7,0%, Austurríki 8,0%, maí 2026) · Destatis / Eurostat · Hagtölur
- Vinnumarkaður í maí 2026 (atvinnuleysi 16–24 ára, árstíðaleiðrétt um 13,0%) · Hagstofa Íslands · Hagtölur
Fullyrðingin kemur einnig fram
- Ólafur Ragnar Grímsson · Ræða á upphafsfundi Áfram Ísland um aðild, fullveldi og evru · 2026-07-06 · 8:21