Staðreyndavaktin

Staðreyndaskoðun · Ræða

Myndi Ísland afhenda erlendum aðilum stóran hluta löggjafar-, framkvæmdar- og dómsvalds?

Að mestu rétt

Fullyrðingin

„Að okkur sé best borgið með því að afhenda erlendum framandi aðilum stóran hluta af okkar löggjafarvaldi, framkvæmdavaldi og dómsvaldi.“

Skoðuð fullyrðing: ESB-aðild fæli í sér að Ísland afhenti erlendum og framandi aðilum stóran hluta af löggjafarvaldi, framkvæmdavaldi og dómsvaldi sínu.

Í grunninn er þetta rétt: ESB-aðild felur í sér að ríki framselja stofnunum sambandsins vald á þeim sviðum sem sáttmálarnir ná til: reglugerðir gilda beint, ESB-réttur hefur forgang og Evrópudómstóllinn fer með endanlegt túlkunarvald. Orðalagið dregur hins vegar upp einhliða mynd: framsalið er afmarkað í sáttmálum, vald sem ekki er framselt helst hjá ríkjunum, og aðildarríkin sitja sjálf í stofnununum sem fara með það.

Hvað er rétt?

  • Reglugerðir ESB eru bindandi og gilda beint, tilskipanir binda ríki um markmið (288. gr. TFEU), og ESB-réttur hefur forgang gagnvart landsrétti þar sem hann á við.
  • Aðild felur því í sér raunverulegt framsal eða samnýtingu hluta löggjafar-, framkvæmdar- og dómsvalds.

Hvað er rangt eða vantar?

  • „Erlendir framandi aðilar“ er gildishlaðin lýsing á stofnunum sem aðildarríkin skipa og stýra sjálf.
  • „Stóran hluta“ er án afmörkunar: samkvæmt 5. gr. ESB-sáttmálans starfar sambandið aðeins innan þeirra valdheimilda sem ríkin færa því, og annað vald helst hjá þeim.
  • Ísland tekur nú þegar upp stóran hluta ESB-löggjafar gegnum EES-samninginn, án atkvæðis um hana.

Niðurstaða

Hér er efnið rétt en orðfærið vinnur verkið. Að ESB-aðild feli í sér framsal valds er ekki umdeilt; það er fyrirkomulagið sem sáttmálarnir sjálfir lýsa, og stjórnskipunarumræður um allt ESB snúast einmitt um það. Þrennt vantar þó í myndina. Framsalið er afmarkað: sambandið fer aðeins með þær valdheimildir sem ríkin hafa fært því (5. gr. ESB-sáttmálans). Það er gagnkvæmt: ráðherrar, þingmenn og framkvæmdastjórnarfulltrúar aðildarríkjanna, Íslands þar með talið, færu með valdið sem sagt er „afhent“ erlendum aðilum. Og fyrir Ísland er samanburðurinn ekki við óskert fullveldi heldur við EES, þar sem stór hluti sömu löggjafar er þegar tekinn upp án formlegs atkvæðis.

Sanngjarnari framsetning

ESB-aðild fæli í sér að Ísland deildi hluta ríkisvalds með stofnunum sambandsins á sáttmálabundnum sviðum og tæki um leið þátt í þeim stofnunum. Framsalið er raunverulegt en hvorki ótakmarkað né einhliða.

Heimildir

  1. Sáttmálinn um ESB, 5. gr. (meginreglan um framsal valdheimilda) · EUR-Lex · Lagatexti
  2. Sáttmálinn um starfshætti ESB, 288. gr. (reglugerðir og tilskipanir) · EUR-Lex · Lagatexti
  3. Sources and scope of European Union law (forgangur, bein réttaráhrif, hlutverk dómstólsins) · Evrópuþingið · Opinber heimild