Staðreyndavaktin

Staðreyndaskoðun · Ræða

Sagði Verhofstadt að Ísland ætti að ganga í ESB án undanþága og hjálpa til við að breyta því í „sambandsríki og heimsveldi“?

Rétt en villandi

Fullyrðingin

„Hann sagði alveg skýrt: „Það á ekkert að vera að ræða undanþágur. Það á bara að ganga í Evrópusambandið eins og það er og taka þátt í því með okkur sem nú erum í Evrópusambandinu að breyta því í sambandsríki.“ Og það var honum ekki nóg. Breyta því í heimsveldi. New Empire.“

Skoðuð fullyrðing: Guy Verhofstadt hafi sagt að Íslendingar ættu ekki að tala um undanþágur, heldur ganga í ESB „eins og það er“ og taka þátt í að breyta því í sambandsríki og heimsveldi.

Efnislega á endursögnin sér stoð: Verhofstadt var heiðursgestur á landsþingi Viðreisnar 2025, varaði við undanþágubaráttu, er yfirlýstur talsmaður sambandsríkis og notaði orðið heimsveldi. En Ólafur ber samantekt fram sem orðrétta tilvitnun og fellir niður lykilorðin: Verhofstadt sagði „heimsveldi hinna góðu“, gildishugmynd sem svar við heimi stórvelda, sem hljómar öðruvísi en „Heimsveldi. New Empire.“

Hvað er rétt?

  • Verhofstadt ávarpaði landsþing Viðreisnar 21. september 2025 og hlaut standandi lófaklapp.
  • Hann kallaði eftir „heimsveldi hinna góðu“, hefur lengi talað fyrir sambandsríki Evrópu og varaði Evrópusinna við að reka baráttuna á undanþágum.

Hvað er rangt eða vantar?

  • „Hann sagði alveg skýrt: …“ kynnir samantekt og túlkun sem orðrétt ummæli.
  • Viðskeytið „hinna góðu“ er fellt niður; með því breytist gildishugmynd, svar við stórveldum á borð við Bandaríkin, Kína og Indland, í hráan valdaboðskap.
  • Verhofstadt lagði einnig áherslu á að Ísland ætti að sitja við borðið þar sem reglurnar eru mótaðar, áhersla sem endursögnin sleppir.

Niðurstaða

Um heimildina þarf ekki að deila; ræðan er opinber og Ólafur vísar sjálfur á hana. Kjarnaatriðin standast líka: Verhofstadt hefur talað fyrir sambandsríki Evrópu árum saman (meðal annars í bókinni „United States of Europe“ og aðsendri grein í Politico í september 2025), hann varaði íslenska Evrópusinna við að „velja og hafna“ og hann notaði orðið heimsveldi.

Tvennt skekkir myndina. Formið: „hann sagði alveg skýrt“ á undan samantekt gefur henni vigt orðréttrar tilvitnunar sem hún hefur ekki. Og orðin sem hverfa: Verhofstadt sagði „ég kalla það heimsveldi hinna góðu“, hugmynd um gildabandalag andspænis Bandaríkjunum, Kína og Indlandi, orðalag sem hann hefur notað frá 2019. „Breyta því í heimsveldi. New Empire.“ án viðskeytisins ber annan og ógnvænlegri boðskap en sá sem fluttur var í salnum.

Sanngjarnari framsetning

Verhofstadt hvatti íslenska Evrópusinna til að verja verkefnið í heild, án undanþágubaráttu, og talaði fyrir sambandsríki og „heimsveldi hinna góðu“. Endursögn Ólafs er nærri efninu en er ekki orðrétt tilvitnun og sleppir orðunum sem gefa „heimsveldinu“ merkingu sína.

Heimildir

  1. Landsþing Viðreisnar 2025: Ræða Guy Verhofstadt (upptaka) · Viðreisn (YouTube) · Önnur heimild
  2. Heiðursgestur Viðreisnar vill heimsveldi · Vísir · Fjölmiðill · 2025-09-25
  3. Beint: Guy Verhofstadt ávarpar landsþing Viðreisnar · Morgunblaðið (mbl.is) · Fjölmiðill · 2025-09-21
  4. Guy Verhofstadt: EU can become an 'empire of the good' (bakgrunnur orðalagsins) · International Business Times · Fjölmiðill