Staðreyndaskoðun · Ræða
Er danska sumarbústaða-undanþágan bara smotterí?
Fullyrðingin
„Jú jú, það eru undanþágur. En þær eru bara smotterí. Danir fengu undanþágu fyrir litla sumarbústaði.“
Skoðuð fullyrðing: Danmörk hafi aðeins fengið smávægilega undanþágu vegna sumarbústaða, sem sýni að lítið sé hægt að semja um innan ESB.
Rétt er að danska undanþágan er þröng: hún varðar kaup á sumarhúsum og aukaíbúðum, ekki innri markaðinn almennt. En „smotterí“ gerir lítið úr eðli hennar: þetta er varanleg bókun í frumrétti ESB, og hliðstæðar fasteignasérlausnir hafa Malta og Álandseyjar. Spurningin sem skiptir Ísland máli, hvort semja megi um sérlausnir um fasteignir og land, á sér því jákvætt svar í fordæmunum.
Hvað er rétt?
- Undanþágan er þröng: hún heimilar Dönum að halda reglum um kaup á sumarhúsum og aukaíbúðum, ekki almenna undanþágu frá reglum innri markaðarins.
Hvað er rangt eða vantar?
- Hún er samt varanleg undanþága frá frjálsu fjármagnsflæði, fest í frumrétti ESB (bókun nr. 32), ekki merkingarlaust smáatriði.
- Fleiri fordæmi eru um fasteignasérlausnir: bókun nr. 6 fyrir Möltu og bókun nr. 2 fyrir Álandseyjar við aðild Finnlands.
- Slíkar lausnir eru þröngar, skilyrtar og samdar við inngöngu; þær lofa Íslandi engu um víðtækar undanþágur, en afsanna að ekkert sé um að semja.
Niðurstaða
Umfangslýsingin er rétt; gildisdómurinn villir. Bókun nr. 32 við sáttmálana segir að Danmörk megi „þrátt fyrir ákvæði sáttmálanna“ halda löggjöf sinni um kaup á aukaíbúðum, frávik frá frjálsu fjármagnsflæði, fest í frumrétti sem verður ekki breytt án samþykkis Dana sjálfra. Fyrir umræðuna hér skiptir minna máli hversu stór undanþágan er og meira að hún er til, og ekki ein: Malta og Álandseyjar sömdu um hliðstæður við inngöngu. Fordæmin sanna hvorki að Ísland fengi víðtæka jarðaundanþágu né að slíkt sé útilokað, en „bara smotterí“ er ekki lýsing á varanlegu sáttmálaákvæði sem aðildarríki hafa talið þess virði að semja um.
Sanngjarnari framsetning
Danska sumarhúsaundanþágan er þröng en varanleg og bundin í sáttmálum ESB. Hún sannar hvorki að Ísland fengi víðtækar undanþágur né að undanþágur séu smotterí: hún sýnir að afmarkaðar sérlausnir um fasteignir hafa verið samdar.
Heimildir
- Protocol (No 32) on the acquisition of property in Denmark · EUR-Lex (sáttmálar ESB) · Lagatexti
- Purchasing property in other EU countries (yfirlit yfir sérlausnir, m.a. Danmörk og Malta) · EUR-Lex · Opinber heimild
- Protocol No 2 on the Åland islands (takmarkanir á kaupum fasteigna) · EUR-Lex (aðildarsamningur Finnlands 1994) · Lagatexti